Image Cover Blog

Hội Lim

Nói đến Bắc Ninh – Kinh Bắc – xứ Bắc, là nói đến một vùng văn hóa phong phú, thấm đẫm chất dân tộc, trữ tình với những liền anh, liền chị tình tứ, tài hoa và những làn điệu dân ca Quan họ say đắm lòng người. Những làn điệu dân ca ấy hay đến mức, say đắm đến mức không chỉ là tài sản quốc gia, mà gần chục năm nay, đã trở thành Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại. Còn, nói đến Hội Lim là nói đến một trong những lễ hội văn hóa lớn vùng Kinh Bắc với “đặc sản” là hát và thi hát Dân ca Quan họ…

Dân ca Quan họ được xác định thời điểm xuất hiện vào thời Hùng Vương. Theo thần tích làng Diềm (thôn Viêm Xá, xã Hòa Hòa Long, huyện Yên Phong), công chúa Nhữ Nam, con Hùng Vương đi du xuân gặp mưa to gió lớn, dừng chân ở làng Diềm và sau đó ở lại dạy dân làm ăn, giáo hóa lễ nghĩa. Những lúc nông nhàn, bà dạy dân các làn điệu hát đối đáp nam nữ. Khi bà mất, dân làng lập đền thờ và tôn làm thành hoàng. Hội đền vào ngày mồng 6 tháng 2 âm lịch hàng năm. Ngoài các nghi thức tế lễ, dâng hương, còn có các sinh hoạt quan họ đặc sắc để tưởng nhớ đức Vua Bà thủy tổ Quan Họ.

hoi-lim-2

Từ làng Diềm, các làn điệu và lề lối hát đối Quan họ lan tỏa sang các làng quê khác trong vùng. Theo truyền thuyết, dân ca Quan họ đã phố biến vào đến các gia đình quyền quý khắp phủ Thiên Đức vào thời Lý. Chuyện kể về mối tình chàng Trương Chi – và nàng Mỵ Nương, một liện anh quan họ làm nghề đánh cá, và liền chị cô nương con nhà quyền quý bên dòng Tiêu Tương thơ mộng đã khẳng định điều đó.

Tuy nhiên, Quận công Đỗ Nguyên Thụy, người làng Đình Cả (xã Nội Duệ, huyện Tiên Du) mới chính là người có công tổ chức hát xướng và nâng cao dân ca Quan họ được sử sách ghi lại. Ông tổ chức thi hát Quan họ quy mô hàng tổng (trọng điểm là làng Đình Cả và khu vực chùa Lim) và khuyến khích các xã khác trong vùng tổ chức hội thi vào dịp cầu phúc, hát xướng tết Trung thu hàng năm nhằm mở rộng nét văn hóa này.

Vào nửa sau thế kỷ XVIII, cũng vẫn người làng Đình Cả, tướng công Nguyễn Đình Diễn lại tiếp tục phát triển và đổi mới hội Lim. Ông đã cấp ruộng và tiền để chuyển hội hàng tổng từ mùa thu tháng Tám sang mùa xuân tháng Giêng. Ông cũng bỏ tiền mua nửa quả núi Hồng Vân (tức núi Lim) để xây lăng mộ của mình (nay là lăng Hồng Vân). Kế đó, bà Mụ Ả, người làng Nội Duệ, tu ở chùa Hồng Vân (tức chùa Lim) cũng bỏ tiền mua nốt phần còn lại của núi Hồng Vân làm hương hỏa, mở mang chùa Lim và quy định ba năm, hàng tổng mở hội một lần tại núi Lim.

Hội Lim được tổ chức từ ngày 12 đến 14 tháng Giêng hàng năm trên địa bàn tổng Nội Duệ xưa, nay là thị trấn Lim, xã Nội Duệ và xã Liên Bão, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh. Trong đó, chính hội là ngày 13 và có không gian trung tâm lễ hội là núi Lim, nơi có chùa Lim của Mụ Ả, có lăng mộ Tướng công Nguyễn Đình Diễn, là những người có công mở rộng không gian, phát triển và đổi mới hội Lim.

Cũng như hầu hết các hội hè lớn vùng Kinh Bắc, hội Lim có hai phần:

Phần Lễ.

Ngày chính hội (13 tháng Giêng), 8 giờ sáng, Hội được mở đầu bằng lễ rước. Đoàn rước với đông đảo người tham gia với những bộ lễ phục ngày xưa, sặc sỡ sắc màu và cũng vô cùng cầu kỳ, đẹp mắt, kéo dài tới hàng km. Sau đó, toàn thể quan viên, hương lão, nam đinh của các làng, xã thuộc tổng Nội Duệ xưa phải tề tựu đông đủ tại lăng Hồng Vân để tế lễ hậu thần…

Bên cạnh đó là các nghi thức rước, tế lễ thành hoàng các làng, các danh thần liệt nữ của quê hương tại đền Cổ Lũng, lăng quận công Đỗ Nguyên Thụy, dâng hương cúng phật, cúng bà Mụ Ả tại chùa Hồng Vân…

Phần Hội.

Có nhiều trò chơi dân gian như đấu võ, đấu vật, đấu cờ người, đu tiên, thi dệt cửi, thi nấu cơm… đặc sắc hơn cả là hát quan họ trên đồi, hát quan họ trên thuyền, thi hát quan họ, hát quan họ giao duyên giữa các “chạ” liền anh liền chị trong vùng…

Một mùa xuân mới, mùa của hội hè lại sắp đến.

Nếu đã về với hội Lim, thì mời bạn về lại. Nếu chưa về thì hãy thu xếp về lấy một lần. Về đây đúng mùa lễ hội, là bạn về nơi có một trời âm thanh, thơ và nhạc náo nức không gian đến xao xuyến, nhớ thương. Những áo mớ bảy mớ ba, nón ba tầm, quai thao, dải yếm lụa sồi, những ô lục soạn, khăn đóng, áo cặp the hoa gấm… như ẩn chứa cả sức sống mùa xuân của con người và tạo vật.

Chúng tôi tin rằng, nếu về với hội Lim một lần, chắc chắn bạn sẽ háo hức chờ đón lần sau, bởi cách chơi hội của người vùng Lim – xứ Bắc luôn ẩn chứa sự tao nhã độc đáo, đáng để cho bạn chiêm ngưỡng, tìm hiểu, khám phá. Và, chẳng rõ tự khi nào, những câu ca quan họ xứ Kinh Bắc huyền thoại đã luôn ẩn chứa một sức mê hoặc lòng người…

Cổng chính lên đồi Lim – không gian chính của hội Lim

Chùa Lim (Hồng Ân Tự), nơi thờ sư tổ Mụ Ả và ông Hiếu Trung Hầu, người được cho là đã sáng lập tục hát Quan họ.

Cổng chính vào lăng Hồng Vân và nơi thờ tự Tướng công Nguyễn Đình Diễn (tại đồi Lim), người có công mở rộng và định hình không gian, thời gian mở hội Lim hàng năm.

Image of Post